Yemek borusunun iltihabına “Özofajit” denir. Bu iltihap akut ya da kronik (müzmin) olabilir.

Özofajit - Endoskopi esnasında iltihaplı yemek borusu (özofagus) görüntüsü
Endoskopide görülen Özofajit

Bu hastalıkta adını Latincede özofagus (esophagus) ve –itis ekinden almaktadır (İngilizcesi esophagitis).

Özofajitin Sebepleri

  • Mide asidi: Toplumda en yaygın görülen sebeptir. Buna Reflü Özofajit denir. Bu durum yemek borusu ve mide arasında kapağın yetersiz olmasına bağlıdır (bkz: LES Gevşekliği).
  • Enfeksiyon: Dinreç sistemi zayıf olan hastalarda görülür (immünkompromize). Örneğin mantar (fungal kandida → özofageal kandidiyasis) ve viral (Herpes simplex →Herpes özofajit ve sitomegalovirüs) enfeksiyonları.
  • Kimyasal travma: yakıcı maddeler örneğin asit veya alkali olabilir. Bu durum genelde çocuklarda, akli dengesi bozuk (mental retardasyon) hastalar ve intihar girişiminde bulunanlarda görülür.
  • Mekanik (fiziki) travma: örneğin radyoterapi, nazogastrik sonda uygulaması, endoskopi, vb.
  • ilaç (örneğin doksisiklin), alkol ve alerji duyulan bazı yiyecekler (bkz: özinofilik özofajit nedir?)
  • Crohn hastalığı

Özofajit Nasıl anlaşılır?

Özofajit belirtileri

Özofajit durumlarında görülen en sık bulgular şöyledir:

  • Mide ekşimesi
  • Ağrı. Karından göğüse, boyuna ve çeneye kadar yayılabilen bir ağrı.
  • Bulantı (ve nadiren kusma)
  • Şikayetlerin yemeklerden sonra artış göstermesi

Önce tanıya yönelik üst sindirim sistemi Endoskopisi yapılmalıdır (bkz: Endoskopi nasıl yapılır?). Endoskopide görülen inflamasyonun şiddeti Los Angeles (LA) sınıflamasına göre yapılır.

Los Angeles Özofajit sınıflamasına
Los Angeles Özofajit sınıflaması

Özofajitin LA Sınıflanması

  • Grade A – 5 mm’den kısa bir veya daha fazla mukoza kaybı
  • Grade B – 5 mm’den uzun bir veya daha fazla mukoza kaybı (mukoza kıvrımları arasında bağlantı yok)
  • Grade C – mukoza kıvrımları arasında uzanan mukoza kaybı (özofagus çevresinin <%75 daha azı)
  • Grade D – özofagus çevresinin >%75’den fazlasını kapsayan mukoza kaybı.

Özofajit Tedavisi

Tedavi nedenlere göre yapılır. Enfeksiyon durumlarında antibiyotikler başlatılır. Asit reflüsüne bağlı özofajitlerde mide asidini azaltan çeşitli ilaçlar verilebilir.

Erken tanı çok önemlidir. Tedavi edilmediği takdirde yemek borusunda ciddi hasar oluşur. Bu hasara bağlı bazen darlıklar bazen de doku değişimi görülebilir (displazi, metaplazi, Barrett özofagusu). İlerleyen ve tedavi edilmeyen olgularda ise yemek borusu kanserinin gelişme olasılığı vardır (Özofagus CA). Cerrahi tedavide ise çeşitli anti-reflü ameliyatlar uygulanabilir.

KÖS Yetmezliği (LES) Nedir?

Normal şartlarda yiyecek ve içecekler yutulduktan sonra yemek borusu (özofagus) aracılığı ile mideye doğru ilerletilir. Vücudumuzun pozisyonuna göre midedeki yiyecek ve içecekler yer değiştirebilir ancak yemek borusuna geri gitmez.

Kös Yetmezliği

İşte bu mekanizmayı sağlayan sistem Latincede LES ve Türkçesi KÖS ve AÖS olarak adlandırılır. Yutkunma refleksinin son evresinde bu mekanizma tek yönlü kapak olarak geçişe izin verir.

LES – Lower Esophageal Sphincter (alt yemek borusu kapağı)

KÖS – Kardiyo-Özofageal Sfinkter (Mide ve Yemek Borusu Kapağı)

AÖS -Alt Özofageal Sfinkter

Yani LES = KÖS = AÖS

LES’in bu mekanizmasını sağlayan bir çok komplike faktör vardır. Bunların arasında

  • karın ve göğüs boşluğu arasındaki zar (diyafram, diyafragma = diaphragm)
  • yemek borusunun alt kısmındaki dairesel kaslar ve bazı ligamentler
Kös yetersizliği mekanizması

Bu mekanizmanın bozulmasında da bazı faktörler rol alır mesela karın içi basıncın artması, aşırı kilo, sigara, alkol, vb. Ertan Beyatlı, MD, PhD

KÖS mekanizmasının bozulması mide ve yemek borusu arasındaki kapakta gevşeklik ve nadiren de olsa sıkılaşmaya neden olabilir.

Mide kapağı gevşekliği çok farklı şekillerde adlandırılır; örneğin LES gevşekliği, KÖS yetmezliği, LES yetersizliği, LES disfonksiyonu, AÖS yetmezliği, vb. Kapağın sıkılaşması ve aşırı kapanması durumuna ise LES Hipertonisitesi veya Kontraksiyonu denir.

Risk Faktörleri

Gastroözofageal Reflü Hastalığı (GÖRH) şansını arttıran bazı faktörler şöyledir:

  • Obezite, Şişmanlık
  • Gebelik
  • Mide Fıtığı (Hiatal herni)
  • Bağ dokusu hastalıkları, örneğin Skleroderma (Sistemik skleroz)
  • Gecikmiş mide boşalma zamanı, örneğin pilor stenozu
  • Alkol, kahve, Sigara
  • Tek öğünde çok fazla yemek veya gece geç saatte yemek yemek.
  • Bazı ilaçlar, örneğin aspirin

LES Gevşekliği Belirtileri

Aşağıdaki belirtiler görülebilir:

  • midede yanma, ekşime
  • yemek borusunda yanma, göğüste yanma ve ağrı
  • ağza acı su gelmesi
  • ilerleyen durumlarda bulantı, kusma, kilo kaybı
  • ağrılı yutkunma, odinofaji
  • boyunda veya boğazda gıcık hissi
  • nedeni bulunamayan Kronik öksürük
  • faranjit, larinjit
  • Astım benzeri şikayetler
  • Uyku bozukluğu

Tanı aşamasında aşağıdaki testler uygulanabilir:

  • Endoskopi (Gastorskopi)
  • Ambulatuvar asit (24 saat pH) prob testi. 24 saat içerisinde asid reflüsünün zamanı ve miktarı ölçülür.
  • Özofagus manometrisi. özofagus kaslarının uyguladığı koordinasyonu ve kuvveti de ölçer.
  • Üst sindirim sisteminizin röntgeni (X-ray). ÖMD-Baryum grafisi

Komplikasyonlar

  • Yemek borusunun daralması (özofagus darlığı)
  • Yemek borusunda açık bir yara (özofagus ülseri)
  • Yemek borusunda kanser öncesi değişiklikler (Barrett’s özofagus mukozası). Asit hasarı, zaman ilerledikçe alt özofagusu kaplayan dokuda değişikliklere neden olabilir. Bu değişiklikler özofagus kanseri riskinde artış ile ilişkilidir.

LES Gevşekliği Tedavisi

LES Gevşekliği

LES Gevşekliği için birçok ilaç tedavisi ve cerrahi girişim seçeneği mevcuttur. Tedavinin asıl amacı yemek borusuna giden asidi azaltmak ve kapak mekanizmasını onarmaktır.

İlaçların Mekanizması

  • Mide asidini nötralize eden antasitler.
  • Asit üretimini azaltan ilaçlar. (H2 reseptör blokerleri)
  • Asit üretimini bloke eden ve yemek borusunu iyileştiren ilaçlar. (Proton Pompa İnhibitörleri)

Cerrahi ve diğer işlemler

GÖRH ve LES Gevşekliği genellikle ilaçla kontrol edilebilir. Ancak ilaçlar yardımcı olmazsa veya uzun süreli ilaç kullanımından kaçınmak istiyorsanız doktorunuz size bazı cerrahi girişimler önerebilir:

Fundoplikasyon ameliyatı

kısmi (Toupet) veya tam (Nissen) Fundoplikasyon

Bu ameliyat esnasında, midenin üst kısmı sfinkter mekanizmasını güçlendirmek, asit reflüsünü önlemek ve hiatal herniyi onarmak için LES etrafına sarılır. Fundoplikasyon genellikle minimal invaziv (laparoskopik) bir prosedürle yapılır. Midenin üst kısmının sarılması kısmi (Toupet) veya tam (Nissen) olabilir.

Manyetik Sfinkter Güçlendirme Cihazı (LINX cihazı)

manyetik boncuk halkası - Linx

Mide ve yemek borusunun birleşme yerinin etrafına küçük bir manyetik boncuk halkası sarılır. Boncuklar arasındaki manyetik çekim, birleşme noktasının geri akıştaki aside kapalı kalmasına yetecek kadar güçlüdür, ancak gıdaların geçmesine izin verecek kadar zayıftır. Linx cihazı minimal invaziv cerrahi (laparoskopi) kullanılarak yerleştirilebilir.

Eozinofilik Özofajit nedir?

Beyaz kan hücresinin (eozinofil) yemek borusunda birikmesi durumudur. Kronik bağışıklık sistemi hastalığıdır.

eozinofilik ozofajit endoskopi görüntüsü
eozinofilik ozofajit endoskopi görüntüsü

Bu hastalık son yirmi yılda tanımlanmıştır, ancak yakın geçmişte sindirim sistemi hastalıkların ana nedeni olarak kabul edilmektedir.

Mayo Clinic

Bu konudaki araştırmalar devam etmektedir ve eozinofilik özofajit teşhisinde ve tedavisinde çok ciddi değişikliklere yol açacaktır.

eozinofilik ozofajit
eozinofilik ozofajit

Belirtileri

  • Yutma zorluğu (disfaji)
  • Yiyecekler yutulduktan sonra yemek borusuna sıkışmış hissi (çarpma, çizilme)
  • antasitlere cevap vermeyen göğüs ağrısı
  • devam eden mide ekşimesi
  • Üst karın ağrısı
  • Gastroözofageal reflü hastalığı (GÖR, GERD) tedavisine cevap alamamak
  • Sindirilmemiş gıdanın geri akışı (yetersizlik, Les Gevşekliği)
  • Çocuklarda: Gelişememek (büyüme sorunu, yetersiz beslenme ve kilo kaybı)

Barrett Özofagusu nedir?

Barrett özofagusunda, yemek borusunu kaplayan normal doku, bağırsak astarını andıran dokuya dönüşür. Bu durum gastroözofageal reflü hastalığının (GÖRH) ciddi bir komplikasyonudur. Kronik GÖRH belirtileri olan kişilerin yaklaşık %10’unda Barrett özofagusu gelişir.

Barrett’s özofagusunu yemek borusu kanseri (Özofagus CA) riskini arttırır. Rutin muayene ile doktorunuz, kanser öncesi ve kanser hücrelerini erken, yayılmadan önce ve hastalığın tedavisi daha kolay olduğunda keşfedebilir.

Asit reflüsü olan hastalarda, yemek borusundaki normal hücreler bağırsaktaki hücrelere benzeyen hücreler ile yer değiştirebilir. GÖRH’lu her hastada Barrett özofagusu GELİŞMEZ.

Barrett özofagusu özellikle uzun süreli GÖRH olan beyaz tenli erkeklerde gelişme olasılığı diğerlerinden daha yüksektir. Diğer risk faktörleri arasında genç yaşta GÖRH’ün başlaması ve mevcut veya geçmiş sigara içme öyküsü vardır.

Barrett Özofagusu Nasıl Teşhis Edilir?

Barrett özofagusun özel belirtileri yoktur. Dolayısıyla sadece endoskopisi ve biyopsi ile teşhis edilebilir.

Amerikan Gastroenteroloji Derneği (AGA) rehberleri, Barrett özofagusu için birden fazla risk faktörü olan kişilerin taranmasını tavsiye eder. Peki bu RİSK FAKTÖRLERİ nelerdir:

  • 50 yaş üstü
  • erkek cinsiyet
  • beyaz ırk
  • hiatal herni (mide Fıtığı)
  • uzun süre devam eden GÖRH
  • Obezite
Gastroskopi esnasında görülen Barret özofagusu ve normal özofagus.

Biyopsi Barrett’s özofagusunun varlığını onaylarsa, doktorunuz muhtemelen kanser gelişiminin erken belirtileri için daha fazla doku incelemesi için bir takip endoskopisi ve biyopsi önerecektir.

Tedavide en önemli hedeflerinden biri, asit reflünü tedavi ederek ve kontrol altına alarak Barrett özofagus gelişimini önlemek veya yavaşlatmaktır. Bu yaşam tarzı değişiklikleri ve ilaçlarla yapılır.

Yaşam tarzı değişiklikleri

  • Diyet. Yağlı yiyecekler, çikolata, kafein, baharatlı yiyecekler ve nane, reflüleri artırabilir.
  • Alkol, kafeinli içecekler ve tütünden kaçının.
  • Kilo vermek. Fazla kilolu olmak reflü riskini arttırır.
  • Yatağın başı yükseltilmiş şekilde uyuyun. Başınız yukarı kaldırarak yatmak (15-20cm), midenizdeki asidin yemek borusuna akmasını önlemeye yardımcı olabilir.
  • Yedikten sonra 3 saat yatmayın.
  • Bütün ilaçları bol su ile alın.

İlaçlar

Doktorunuz ayrıca yardımcı olmak için ilaçlar yazabilir. Bu ilaçlar şunları içerebilir:

  • Mide asidi üretimini azaltan proton pompası inhibitörleri
  • Mide asidini nötralize etmek için antasitler
  • Mide asidi salınımını azaltan H2 blokerleri
  • Teşvik ajanları – gıdanın mideden bağırsaklara geçişini hızlandıran ilaçlar (sindirimi kolaylaştıran ilaçlar)

Barrett Özofagusuna yönelik Özel Seçenekler

  • Radyofrekans ablasyonu (RFA),
  • Fotodinamik terapi (PDT),
  • Endoskopik sprey kriyoterapi,
  • Endoskopik mukozal rezeksiyon (EMR),
  • Yemek borusunun çoğunu çıkarmak için yapılan ameliyat, ağır prekanser (displazi) veya kanser teşhisi konulan durumlarda bir seçenektir.

Odinofaji nedir?

Toplumda yaygın ancak az bilinen bir hastalıktır. Odinofaji ağrılı yutkunma demektir. Normalde yutkunma ağrısız ve yumuşak olur.

Odinofaji NEDİR?

Bu kelimenin aslı Yunanca kökenlidir (Odynophagia) ve iki kısımdan oluşur. Odino (odyno) yani ağrı ve faji (phagia) yani yutkunma anlamındadır.

Aslında odinofaji başlı başına bir hastalıktan ziyade bir çok hastalığın ortak bulgusudur. (yani bu durum bir hastalıktan ziyade şikayet olarak karşımıza çıkar).

Ağrılı yutkunma ile zor yutkunma veya yutkunma güçlüğü (Disfaji = Dysphagia) karıştırılmaması gereken iki AYRI bulgudur. Bazen ikisi de aynı anda olabilir, bazen de disfaji olmadan sadece odinofaji durumu tek başına ortaya çıkabilir.

Sebepleri

yara ve enfeksiyonlar (örneğin aft, stomatit, tonsillit, faranjit, oral kandida, herpes), yabancı cisimler (örneğin balık kılçığı)sıcak veya yakıcı sıvı içecekler ve diğer hastalıklar.

Özellikle Sabahları kahvaltı esnasında ortaya çıkan ağrılı yutkunma durumu ise ASİT reflüsü (gastroözofageal reflü hastalıkları) olayının bir göstergesi olabilir.

Ağrılı yutkunma ile nefes darlığı (dyspnea) aynı anda olması ise solunum yolu (gırtlak=larynx, nefes borusu=trachea) ile ilgili bir patolojinin göstergesi olabilir. (örneğin akalazi, Zenker divertikülü, özofajit, özofagus ülseri veya yırtılması)

Ağız , boğaz, gırtlak, tiroid, boyun ve yemek borusu kanserleri de ağrılı yutkunmaya neden olabilir. Bu durum özellikle yüksek risk grubuna sahip hastalarda göz önünde bulundurulmalıdır örneğin sigara veya nargile içen kişiler, yuktunma güçlüğü (dysphagia) ve kontrolsüz kilo kaybı yaşayan hastalar.

Genellikle hastaların hikayesi ve gelişme süreci detaylı bir şekilde ele alındığında çoğu hastada nedenler kolaylıkla teşhis edilebilir. Daha sonra var olan hastalığın durumuna göre tedavi uygulanır.

Sebebi belli olmayan durumlarda (%5-10) ileri tetkik yöntemleri kullanılabilir.

Bunlardan en önemlisi ise Endoskopi ve renkli (baryumlu) özofagus grafisidir. Bunların yanında endoskopik trans-özofageal ultrasonografi, özofagus manometrisi ve 24 saat özofagus alt ucu pH monitorizasyon testleridir.

Op.Dr.Ertan BEYATLI tarafından yayınlandı

Genel Cerrahi Uzmanı, MD, PhD (Doktora), Avrupa Cerrahi Araştırmalar Derneği, Amerikan Akademik Cerrahi Derneği üyesidir → Hayat Hikayesi | İletişime geç

Sohbete katılın

7 yorum

E-posta hesabınız yayımlanmayacak. Gerekli alanlar * ile işaretlenmişlerdir

  1. Merhaba hocam,
    Yaklaşık 2 ay önce özel bir hastanede endoskopi çektirdim. Çıkan sonuçta mide fıtığı ve mide kapakçığımda gevşeme olduğu söylendi. Düzenli olarak verilen ilaçları kullanıyorum. Mide rahatsızlığından kaynaklı boğazımda faranjit var. Bu durum son derece günlük hayatta beni rahatsız ediyor. Meydana gelen boğazdaki faranjit ile ilgili;
    1.Hangi ilaçları kullanmam gerekiyor.
    2. Faranjit oluşumunu engellemek için neler yapmam lazım.
    Şimdiden teşekkür ederim hocam.

      1. Endoskopi sonucumu sizin gibi değerli hekimlere gösterdim. Bana ameliyat olmanı gerektirecek bir durum yok dediler. İlaçlarımı düzenli olarak kullanıyorum. Ama boğazım 3 yıldan beridir bu şekilde… Boğazımdaki tahriş ve enfeksiyonun kalıcı olarak iyileşmesi için hangi ilaçları kullanmam gerekiyor.
        Teşekkür ederim

  2. Hocam kolay gelsin endoskopi sonucum z line düzensiz özefagus alt uçta 3-4mmlik ereyonlar var saat 6 hizasında dil şeklinde somon renginde girinti yapan 7-8mmlik mide mukozası izlendi kardia skopu iyi kavramıyordu mide girişten itibaren bol safra izlendi artum ve korpus ödemli