Safra Kesesi Ameliyatı (Yararlar & Zararlar)

safra taşı nedir

Her safra kesesi taşı ameliyat gerektirmez..
Op. Dr. Ertan BEYATLI

Tek Taş değil Safra Taşı 🙂

Safra taşı safra bileşenlerinin büyüme ve birleşme yoluyla safra kesesinde oluşan kristal yapılardır. Kolesterol taşları genelde koyu yeşil, ama bazen beyaz veya sarı da olabilirler. Kolelitiasis hastalığı safra kesesinde taş olmasıdır. Safra kesesinde büyük tek taş veya yüzlerce daha küçük taş da olabilir.

Kalıtsal faktörler, şişmanlık, safra kesesi hareketi ve beslenmenin safra taşlarına neden olduğu gösterilmiştir. Safra taşı karında şişkinlik, hazımsızlık, karın ve sağ omuzda ağrı ve geğirme gibi şikayetlere yol açabilir.

Gelişmiş ülkelerde yetişkin insanların %10-15’inde safra taşı vardır, ancak %80’ninde şikayet yoktur.

Hastalarımdan ve internet üzerinden siteyi takip eden okurlarımdan safra kesesi taşlarının tedavisi hakkında sık sık karşılaştığım bazı sorular vardır.

Bu sorulara vereceğim yanıtları tek makale başlığı altında toplamayı düşündüm. Ayrıca hastalarıma uyguladığım kendi algoritmam hakkında bilgi vereceğim ve bir çok hastanın kafasında soru işaretlerine cevap ve endişelerinin giderilmesi doğrultusunda bundan yararlanmasını umuyorum..

Makelemde bu sorulara uzun uzun ve en ufak detaylarıyla cevap vereceğim elbette acele etmeyin 🙂

Bu sorulara cevap vermeden önce Safra Kesesi taşları hakkında bazı önemli hususlara değinmemde yarar olduğunu düşünüyorum. Safra kesesi taşının tanısı konulduğunda en önemli kriterlerden birisi şikayetlerin olup olmamasıdır. Hastanın şikayeti yoksa, ameliyat kararı tekrar ve tekrar gözden geçirilmelidir.

İnsanların %20’si safra kesesindeki taştan habersizdir.

Genel Bilgiler

Safra taşları bazen yıllarca şikayet yapmayabilir bu duruma “sessiz taş” veya “asemptomatik safra taşı” denir ve tedavi gerektirmez. Safra taşının büyüklüğü ve sayısı ile belirtiler arasında direkt bir bağlantı yoktur, çok küçük bir taş aşırı şikayet yaptığı gibi çok büyük taşlar hatta safra kesesini tamamen kaplayan taşlar şikayetsiz olabilir.

karnın sağ üst tarafında yoğun ağrı safra taşının karakteristik bir belirtisidir ve buna tıp dilinde “safra taşı atağı veya saldırısı” denir. Bu ağrı sık sık giderek birkaç saate kadar artar, mide bulantısı ve kusma eşlik eder. Hasta aynı zamanda kürek kemikleri arasında veya sağ omuzun altında acı hissedebilir. Bazen bu belirtiler bir “böbrek taşı sancısı” na benzerlik gösterir.

Safra kesesi taşının tanısında batın ultrason duyarlılığı ve özgüllüğü % 95 tir.

Genellikle , ataklar özellikle yağlı bir yemekten sonra ortaya çıkar ve hemen hemen her zaman geceleri ve içki sonrası olur. Pozitif Murphy bulgusu fiziki muayenede sık rastlanan bir bulgudur.

Şimdi gelelim yukarıdaki soruların cevaplarına

Ameliyat Gerekli mi?

Safra kesemde taş var ameliyat gerekli mi veya şart mı?

Safra kesesi taşı - algoritma

Cevap: Genel olarak şikayetiniz yoksa ameliyata gerek yok. Ameliyat için bazı kriterleri sıralamamızda yarar vardır:

  • Şikayet faktörü
  • Safra kesesi faktörü
  • Safra Taşı faktörü
  • Hasta faktörü
  • Diğer faktörler

Şikayet Faktörü

Şikayetiniz yoksa yılda 1-2 defa karın ultrasonu ve karaciğer enzimlerin (KFT) kontrol edilmesi yeterlidir. Sadece bir defaya mahsus ve çok şiddetli olmaması kaydıyla şikayet yaşadıysanız hemen ameliyat olmanıza gerek yok, medikal tedavi ve safra kesesi koruyucu diyet uygulamanız bu şikayetlerin tekrarlamamasını sağlayabilir. İkinci bir atakta ameliyat şart!

Safra Kesesi Faktörü

Safra kesesinde duvar kalınlaşması, kolesistit bulguları varsa ve yahut kese diğer batın için organlara yapışık durumda ise ameliyat olmanızda yarar vardır. Bazen taş olmadan da safra kesesinde iltihaplanma (kolesistit) ve kalınlaşma olur, bu durumlarda diğer organlara (özellikle karaciğer ve pankreas) zarar vermemesi için safra kesesinin alınmasında yarar vardır. Bu durumdaki safra kesesine Taşsız Kolesistit (acalculous cholecystitis) denir.

Safra Taşı Faktörü

<3mm altındaki taşlar en fazla 2 adet taş veya safra kristalleri şikayet yapmıyorsa ameliyat edilmeyip takip ve kontrol yapılabilir. Bu taşların zamanla medikal tedavi ve diyet uygulayarak kendiliğinden kaybolma şansı da vardır. 3-7mm boyutundaki taşların safra yollarına düşüp tıkanma yapma riski (tıkanma ikteri) olduğundan dolayı ameliyat edilmesinde yarar vardır (sistik kanal, ductus cysticus normal çapı 2-3mm, normal koledok çapı 5-10mm). >7mm üzerindeki taşların kanala düşme şansı olmadığından ameliyat edilmeden takip edilebilir (şayet şikayet yapmıyorsa!!).

Hasta Faktörü

Özellikle şeker hastalarında (diyabet DM) safra kesesini besleyen sinir dokularında hasar olduğundan dolayı şikayetler çok fazla şiddetli olmayabilir ve kandırıcı olur. Bu grup hastada zamanla safra kesesi duvarında delinme ve safra kaçağı oluşabilir. Dolayısıyla bu hastalarda ameliyat önerilir. Çok Yaşlı (>70y) veya çok genç (<16y) hastalarda ise ameliyat önerilmez. Diğer sağlık sorunları (örneğin ileri kalp yetmezliği, felçli hastalarda, terminal dönemdeki kanser ve metastaz hastaları, vb.) olan hastalarda ise ameliyatın yararları ile zararları arasında bir muhakeme ve mukayese yapılmalı ve baskın olan duruma göre karar verilmelidir.

Diğer Faktörler

Sık sık safra yoları iltihabı (kolanjit atakları), pankreas iltihapları (akut pankreatit atakları) geçiren hastalarda ameliyat önerilir. Bu grup hastalarda ameliyat sonrası problemler yaşanmaması açısında ameliyat öncesi safra yollarının (intra ve ekstra hepatik bilyer trakt) açık olmasından emin olmak lazım. Bunun için MR Kolanjiyo (MRCP) ve/veya ERCP (endoskopik retrograd kolanjiopankreatografi) yapılmasında yarar vardır.

Ameliyat olmazsam Riski var mı?

Safra kesesi taşı için ameliyat olmazsam ne olur? Tehlikesi var mı?

CEVAP: Özellikle 3-7mm boyutundaki taşların safra kanallarına düşüp tıkanma yapma riski olduğundan dolayı ameliyat edilmesinde yarar vardır aksi takdirde ciddi sorunlara yol açabilir (örneğin tıkanma sarılığı, pankreatit, kolanjit). Bir yıl içerisinde ikiden fazla şikayet yaşayan hastalarda safra kesesinin çevre dokulara daha fazla yapışmaması ve ameliyat durumunu zora sokmaması açısından ameliyat önerilir.

Ameliyat Zamanı

Safra kesesi taşı için ne zaman ameliyat olmalıyım?

CEVAP: Bazen medikal tedaviye yanıt vermeyen safra kesesi taşına bağlı akut kolesistitler ve safra kesesi delinmesi acil ameliyat gerektirebilir. Bunun dışında safra kesesi ameliyatı elektif bir durumdur ve uygun bir zamanda planlanabilir. Her zaman acele etmeye gerek yok!

Ameliyat Süresi

Safra kesesi Ameliyatı ne kadar sürer?

Günümüzde çoğu Safra kesesi ameliyatı kapalı (laparoskopi kolesistektomi) olarak yapılmaktadır. Kapalı ameliyatın süresi 30-60 dakikadır. Bu süre hastanın genel durumu, safra kesesinin durumu, kullanılan malzeme ve cerrahın deneyimine göre değişiklik gösterebilir. Unutmayın süreden daha önemli olan ameliyatın komplikasyonsuz ve sorunsuz geçmesidir. Açık safra kesesi ameliyatlarının süresi ise 1-2 saat arasındadır.

Safra Kesesi ameliyatı riskleri

Her cerrahi müdahalede olduğu gibi anestezinin ve ameliyatın riskleri vardır. Bunların arasında kanama, enfeksiyon, klips açılması, safra kaçağı, safra yollarında darlık, karaciğer absesi, akciğer ve diafram yaralanması, barsak yaralanması vb. risklerdir.

Bu komplikasyonların bir kısmındahastalarda safra kesesi ameliyatı sonrası ağrı ve rahatsız edici karın şikayetleri devam edebilir. Buna tıp dilinde Post Kolesistektomi Sendromu denir. Bu durumu yaşayan hastalarda karaciğer ve safra yolları detaylı bir şekilde incelenmelidir.

Ameliyattan sonra

Peki diyelim ki ameliyat oldum, sıkıntı yaşar mıyım?

CEVAP: Belki de en önemli sorulardan birisi de budur! Yukarıda anlatıldığı gibi belirlenen kriterlere göre doğru bir şekilde karar verildiğinde hastaların %85-90’nında ameliyat sonrasında çok ciddi sıkıntılar yaşanmaz ve çoğu ameliyat sonrası şikayetleri (örneğin geğirti, bulantı, şişkinlik, karın ağrısı, vb) geçici olup ortalama 2-3 ay içerisinde tamamen kaybolur. Bu hastalar ömür boyu rahat bir nefes alır ve ameliyat olduklarına her zaman  şükreder.

Ancak ne yazık ki hastaların %10-15’inde her şeyin iyi gitmesine rağmen ameliyat sonrası farklı şikayetlerle karşı karşıya kalırlar. Bu şikayetler bazen ömür boyu devam eden basit bir bulantı olabilir ve yahut dayanılamaz karın ağrıları ve kramplar. Bu gruptaki hastalar “Post Kolesistektomi Sendromu” olarak adlandırılır.

Bu hastalarda şikayetler ne yazık ki safra deposunun olmamasından kaynaklanır ve bu durumu ameliyat öncesi tahmin etmek veya görmek imkansızdır. Ancak önemli bir husus vardır ki asla unutulmamalı.

Özellikle son yıllarda Safra kesesi ameliyatlarında altın standart haline gelen kapalı kese (Laparoskopik kolesistektomi) ameliyatlarının bazen ciddi kopmlikasyonlara yol açtığını görüyoruz. Bu gruptaki hastalar da “Post Kolesistektomi Komplikasyonu” olarak adlandırılır.

Her iki gruptaki hastaların hemen hemen aynı şikayetleri vardır ancak patolojiler çok farklıdır. Örneğin ameliyat esnasında farkında olmadan karaciğer, ince barsak veya diğer organların delinmesi, safra kesesinin sadece bir kısmının çıkartılması, ameliyatta safra taşlarının karın içerisine düşmesi, sistik kanalın uzun bırakılması veya koledokun kesilmesi, ameliyatta esnasında klipslerin yanlış bir şekilde atılması, vb.

Safra Kesesi ameliyatı iyileşme süreci

Safra Kesesi ameliyatlarında dikiş sayısı merak edilen ve tartışılan bir konudur. Bir çok hastanın kafasında aynı sorular var:

Safra Kesesi ameliyatında kaç dikiş atılır

Bu sorular özetle şöyledir:

Safra kesesi ameliyatında karın açılır mı?

Cevap: açık ameliyatta karın orta hatta veya sağ taraftan açılır. Kapalı ameliyatlarda 1,2,3 veya 4 delik açılır ve port yerleştirilir.

Safra kesesi ameliyatında atılan dikişlerin alınması gerekiyor mu?

Cevap: bu durum atılan dikişlerin türüne göre değişebilir (bkz Ameliyat Dikişleri Ne Zaman alınır?)

Safra kesesi ameliyatı sonrası hangi yiyeceklere dikkat etmeliyim?

Bu sorunun cevabı için buradaki makaleme bakabilirsiniz: Safra Diyeti (Safra Kesesi Olmayanlarda)

Safra Kesesi ameliyatında kaç dikiş atılır?

İşte bu en can alıcı ve yanıtı zor olan bir sorudur 🙂 çünkü bu durum hastadan hastaya, doktordan doktora ve yapılan ameliyat durumuna göre ciddi farklılıklar gösterebilir. Önemli olan dikiş sayısı değil, ameliyat sonrası sağlığınıza kavuşmanızdır.
Bu soruya vereceğim cevap ortalama sayılardır. Açık safra kesesi ameliyatlarında kar duvarı ve zarı (fasia) açıldığı için ortalama 30-50 dikiş uygulanır. Kapalı (Lap. Kole.) Safra kesesi ameliyatlarında ise 7-10 dikiş uygulanır ve ilave olarak 2-6 klips kullanılır (safra kanalı ve damrlar dikilmez klipslenir). Tek portlu kapalı ameliyatlarda ortalama 1-3 dikiş ve 2-6 klips kullanılır.

Safra Kesesi Ameliyatı (Yararlar & Zararlar) 1