Kolon Kanseri

Kolon Kanseri belirtileri ve nedenleri

Kolorektal kanser genellikle kolon veya rektum i├žindeki polip ad─▒ verilen bir b├╝y├╝me olarak ba┼člar. Poliplerin bulunmas─▒ ve ├ž─▒kar─▒lmas─▒ kolorektal kanseri ├Ânleyebilir.

Kolorektal kanserle ilgili ├Ânleme, tarama, tedavi, istatistik, ara┼čt─▒rma, klinik deneyler ve daha fazlas─▒ hakk─▒nda daha fazla bilgi edinmek i├žin bu makaleyi ele ald─▒m.

Kolon kanseri nedir?

Kolon kanseri (genellikle kolorektal kanser olarak adland─▒r─▒l─▒r) erken a┼čamalarda tespit edilirse ├Ânlenebilir ve y├╝ksek oranda tedavi edilebilir. K─▒saltmas─▒ Kolon CA. ─░ngilizcesi “Colon Cancer” dir.

Kolon, kal─▒n ba─č─▒rsa─č─▒n en uzun k─▒sm─▒d─▒r. ├çekumdan sindirilmi┼č yiyecekleri al─▒r, su ve besinleri emer ve at─▒klar─▒ (d─▒┼čk─▒) rektuma ge├žirir. Kolon 4 b├Âl├╝me ayr─▒lm─▒┼čt─▒r.

  • ├ç─▒kan kolon (assendan), kolonun ba┼člang─▒c─▒d─▒r ve karn─▒n sa─č taraf─▒nda bulunur. Karaci─čerde b├╝k├╝lme denilen (Hepatik fleksura) kolondaki bir k─▒vr─▒ma kadar devam eder.
  • Transvers kolon, ├ž─▒kan kolonu ve hepatik fleksuray─▒ takip eder. Karn─▒n ├╝st k─▒sm─▒ boyunca uzan─▒r. Dalak b├╝k├╝lmesi (Splenik fleksura) denilen kolonda bir k─▒vr─▒m ile sonlan─▒r.
  • ─░nen kolon (Dessendan), transvers kolon ve splenik fleksuray─▒ takip eder. Karn─▒n sol taraf─▒nda bulunur.
  • Sigmoid kolon, kolonun rektuma ba─članan son k─▒sm─▒d─▒r.
kal─▒n ba─č─▒rsa─č─▒n (Kolon) anatomik b├Âl├╝mlerini g├Âsteren foto─čraf.

Kolorektal kanser ─░ngiltere’de ikinci, Amerika’da ├╝├ž├╝nc├╝ ├Âl├╝m nedenidir. Kolorektal kanser, s─▒kl─▒k a├ž─▒s─▒ndan d├╝nyada kad─▒nlarda 2. ve erkeklerde 3. en s─▒k g├Âr├╝len kanserdir.

Bunun y├╝zde 70’lik k─▒sm─▒n─▒ kolon kanseri, geri kalan k─▒sm─▒n─▒ ise rektum kanseri olu┼čturur. Kolorektal kanserin ├Âzellikle ailevi olmayan tipinde ya┼č ├Ânemli bir risk fakt├Âr├╝d├╝r. 40 ya┼č─▒ndan itibaren risk artmaktad─▒r. ├ľzellikle ABD’de kolorektal kansere yakalanma oran─▒ y├╝zde 5’tir ve kolorektal kanser tan─▒l─▒ hastalar─▒n y├╝zde 90’─▒ 50 ya┼č ├╝zerindedir.

Erkeklerde g├Âr├╝lme s─▒kl─▒─č─▒ kad─▒nlara g├Âre y├╝zde 25 daha fazlad─▒r. Son zamanlarda sa─č taraf kolon kanserleri sol tarafa g├Âre daha ├žok g├Âr├╝lmektedir. Kolonoskopi yap─▒lma oran─▒n─▒n 1980’den beri artmas─▒ bu kanserlerin erken yakalanma ┼čans─▒n─▒ artt─▒rm─▒┼č ve yeni etkili tedavi y├Ântemleriyle de hastalar─▒n sa─č kal─▒m s├╝releri uzam─▒┼čt─▒r.

R─░SK FAKT├ľRLER─░

Kolorektal kanserin kesin nedeni bilinmemektedir. Bununla birlikte, baz─▒ genetik nedenlerin anla┼č─▒lmas─▒ artmaya devam etmektedir. A┼ča─č─▒daki fakt├Ârler ki┼činin kolorektal kanser riskini art─▒rabilir:

  • Ya┼č: ─░nsanlar─▒n %90’─▒ndan fazlas─▒na 50 ya┼č─▒ndan sonra kolorektal kanser tan─▒s─▒ konmaktad─▒r.
  • Kolorektal kanserin aile ├Âyk├╝s├╝ (├Âzellikle ebeveynler veya karde┼čler).
  • Sekiz y─▒l veya daha uzun s├╝re ki┼čisel Crohn hastal─▒─č─▒ veya ├╝lseratif kolit ├Âyk├╝s├╝ (─░BH).
  • Kolorektal polipler.
  • Ki┼čisel meme, uterin veya yumurtal─▒k kanseri ├Âyk├╝s├╝.
  • ┼×eker hastal─▒─č─▒. Tip 2 Diyabet hastalar─▒n─▒n kolorektal kanser geli┼čtirme olas─▒l─▒─č─▒ di─čer insanlardan daha fazlad─▒r.
  • Diyet. ├çok fazla ya─č, kolesterol ve az miktarda lif yiyenlerin kolorektal kanser geli┼čtirme olas─▒l─▒─č─▒ daha y├╝ksektir.
  • Ya┼čam tarz─▒. ├çok miktarda alkol t├╝ketirseniz, sigara i├žiyorsan─▒z, egzersiz yapm─▒yorsan─▒z ve fazla kiloluysan─▒z (Obezite), kolorektal kansere yakalanma olas─▒l─▒─č─▒n─▒z daha y├╝ksek olabilir.

Kolon kanseri riskini art─▒ran kal─▒tsal gen mutasyonlar─▒

Kolon kanseri riskini art─▒ran kal─▒tsal gen mutasyonlar─▒ ailelerden ge├žebilir, ancak bu kal─▒tsal genler sadece k├╝├ž├╝k (5%) bir kolon kanseri y├╝zdesiyle ba─člant─▒l─▒d─▒r. Kal─▒tsal gen mutasyonlar─▒ kanseri ka├ž─▒n─▒lmaz k─▒lmaz, ancak bir bireyin kanser riskini ├Ânemli ├Âl├ž├╝de art─▒rabilir.

Kal─▒tsal kolon kanseri sendromlar─▒n─▒n en s─▒k g├Âr├╝len formlar─▒:

  • Kal─▒tsal Polipsiz-olmayan kolorektal kanser (HNPCC). Lynch sendromu olarak da adland─▒r─▒lan HNPCC, kolon kanseri ve di─čer kanser riskini artt─▒r─▒r. HNPCC’li insanlar 50 ya┼č─▒ndan ├Ânce kolon kanseri geli┼čtirme e─čilimindedir.
  • Ailesel adenomatoz polipozis (FAP). FAP, kolon ve rektumun astar─▒nda binlerce polip geli┼čtirmenize neden olan nadir bir hastal─▒kt─▒r. Tedavi edilmemi┼č FAP’l─▒ insanlar, 40 ya┼č─▒ndan ├Ânce kolon kanseri geli┼čme riskini b├╝y├╝k ├Âl├ž├╝de art─▒r─▒r.

Diyet ve kolon kanseri aras─▒ndaki ili┼čki

Yap─▒lan klinik ├žal─▒┼čmalar, tipik bir Bat─▒l─▒ diyet ile artm─▒┼č kolon kanseri riski aras─▒nda bir ili┼čki oldu─čunu g├Âstermi┼čtir. Tipik bir Bat─▒ diyeti, ya─č bak─▒m─▒ndan y├╝ksek ve lif bak─▒m─▒ndan d├╝┼č├╝kt├╝r.

─░nsanlar, tipik diyetin ya─č oran─▒ d├╝┼č├╝k ve lif bak─▒m─▒ndan y├╝ksek oldu─ču b├Âlgelerden tipik Bat─▒ diyetinin en yayg─▒n oldu─ču alanlara ge├žti─činde, bu ki┼čilerde kolon kanseri riski ├Ânemli ├Âl├ž├╝de artar. Bu durumun nedeni hen├╝z belli de─čil, ancak ara┼čt─▒rmac─▒lar, y├╝ksek ya─čl─▒, d├╝┼č├╝k lifli bir diyetin kolonda ya┼čayan mikroplar─▒ etkileyip etkilemedi─čini veya kanser riskine katk─▒da bulunabilecek altta yatan iltihaplanmaya neden olup olmad─▒─č─▒n─▒ inceliyorlar. Bu aktif bir ara┼čt─▒rma alan─▒d─▒r ve ara┼čt─▒rmalar devam etmektedir.

├ľNLEME

Kolorektal kanser ├Ânlenebilir.

Neredeyse t├╝m kolorektal kanser vakalar─▒ poliplerden ortaya ├ž─▒kar. Kolonun i├ž astar─▒ndan ba┼člarlar ve en s─▒k kolonun sol taraf─▒n─▒ etkilerler. Poliplerin kolonoskopi ile tespiti ve ├ž─▒kar─▒lmas─▒ (Kolonoskopik Polipektomi – Youtube video izle) kolorektal kanser riskini azalt─▒r. Kolorektal kanser tarama ├Ânerileri t─▒bbi ve aile ├Âyk├╝s├╝ne dayanmaktad─▒r. Tarama tipik olarak ortalama risk ta┼č─▒yan hastalarda 45 ya┼č─▒nda ba┼člar. Daha y├╝ksek risk alt─▒ndakilere genellikle ilk taramalar─▒n─▒ gen├ž ya┼čta almalar─▒ ├Ânerilir.

Kesin olmamakla birlikte, kolorektal kanseri ├Ânlemede diyetin ├Ânemli bir rol oynayabilece─čine dair baz─▒ kan─▒tlar vard─▒r. Lif bak─▒m─▒ndan y├╝ksek (tam tah─▒llar, meyveler, sebzeler ve kuruyemi┼čler) ve ya─č oran─▒ d├╝┼č├╝k diyet kolorektal kanseri ├Ânlemeye yard─▒mc─▒ olabilecek tek diyet ├Ânlemidir.

2018 y─▒l─▒nda, 50 ya┼č─▒n alt─▒ndaki hastalarda kolon kanseri riskindeki art─▒┼ča ili┼čkin yeni verilere ikincil olarak, Amerikan Kolon ve Rektum Cerrahisi Derne─či, 45 ya┼č─▒nda taramay─▒ ba┼člatmak i├žin ├Ânerileri de─či┼čtirdi.

Belirtiler

Kolorektal kanser s─▒kl─▒kla belirti vermez ve rutin taramalar s─▒ras─▒nda tespit edilir. Di─čer yayg─▒n sa─čl─▒k sorunlar─▒n─▒n ayn─▒ semptomlar─▒n baz─▒lar─▒na neden olabilece─čini not etmek ├Ânemlidir. ├ľrne─čin, hemoroidler rektal kanaman─▒n yayg─▒n bir nedenidir, ancak kolorektal kansere neden olmaz. Kolorektal kanser belirtileri ┼čunlard─▒r:

  • Ba─č─▒rsak al─▒┼čkanl─▒klar─▒nda de─či┼čiklik (kab─▒zl─▒k veya ishal).
  • Dar ┼čekilli d─▒┼čk─▒lama.
  • D─▒┼čk─▒da parlak k─▒rm─▒z─▒ ya da ├žok koyu kan.
  • Devam eden pelvik veya alt kar─▒n a─čr─▒s─▒ (├Ârne─čin, gaz, ┼či┼čkinlik veya a─čr─▒).
  • A├ž─▒klanamayan kilo kayb─▒.
  • Mide bulant─▒s─▒ ya da kusma.
  • S├╝rekli yorgunluk hissi.

Kar─▒n a─čr─▒s─▒ ve kilo kayb─▒ tipik olarak ge├ž semptomlard─▒r ve bu da geni┼č kapsaml─▒ bir hastal─▒─ča i┼čaret eder. Yukar─▒daki semptomlardan herhangi birini ya┼čayan herkes en k─▒sa zamanda bir doktora g├Âr├╝nmelidir.

Kolon CA Tan─▒s─▒

  • Fiziki muayene ve t─▒bbi ├Âzge├žmi┼č.
  • Kan testleri
  • Gaitada Gizli Kan (GGK) testi
  • Kolonoskopi: T├╝m kolonun kameral─▒, uzun ve ince, esnek bir t├╝ple ve ucunda bir ─▒┼č─▒kla incelenmesi (kolonoskop).
  • Biyopsi: H├╝crelerin veya dokular─▒n ├ž─▒kar─▒lmas─▒ kanser belirtilerini kontrol etmek i├žin mikroskop alt─▒nda g├Âr├╝lebilir.

Evreleme i├žin a┼ča─č─▒daki testler kullan─▒labilir:

  • CEA tahlili: Karsinoembriyonik antijen, kanser varsa kanda y├╝kselebilecek bir maddedir. Tamamen kendi ba┼č─▒na kesin olmasa da, bu test genellikle di─čer tan─▒ testleriyle yap─▒l─▒r.
  • Abdominal ultrason: Karaci─čer, safra kesesi, pankreas veya kar─▒n i├žindeki herhangi bir yere yay─▒lm─▒┼č t├╝m├Ârleri g├Âsterir.
  • Bilgisayarl─▒ Tomografi (BT) taramas─▒: Kolon d─▒┼č─▒na yay─▒lm─▒┼č olan ├žo─ču kanser h├╝cresinin varl─▒─č─▒n─▒ do─čru bir ┼čekilde tespit edebilir.
  • Manyetik Rezonans imagin (MRI): T├╝m├Âr├╝n rektumun duvar─▒ boyunca yay─▒l─▒p yay─▒lmad─▒─č─▒n─▒ ve yak─▒ndaki yap─▒lar─▒ i┼čgal edip etmedi─čini (invazyon) belirlemeye yard─▒mc─▒ olur.
  • Pozitron emisyon tomografi (PET) taramas─▒: Radyoaktif izleri olan ├Âzel bir boya kullanan bir g├Âr├╝nt├╝leme testi. Bu, doktorlar─▒n kolon d─▒┼č─▒na yay─▒lm─▒┼č olan (metastaz) ├žo─ču kanser h├╝cresinin varl─▒─č─▒n─▒ tespit etmesini sa─člar.

Kolorektal Kanser S─▒n─▒flamas─▒ (Staging)

Kanserin kapsam─▒ (klinik evre) tedavi karar─▒n─▒ verme ve tedavi sonras─▒ hasta sonucu ile ba─člant─▒l─▒d─▒r. Evreleme, t├╝m├Âr├╝n yak─▒ndaki dokular─▒ m─▒, lenf nodlar─▒n─▒ m─▒ i┼čgal etti─čine ve / veya kanserin v├╝cudun di─čer k─▒s─▒mlar─▒na yay─▒lm─▒┼č olup (metastaz) olmamas─▒na dayan─▒r. Kesin evre genellikle ameliyattan sonraya kadar belli de─čildir.

Kolon kanseri evreleri, staging, s─▒n─▒flama, derecelendirme
  • Stage 0: En erken a┼čamad─▒r. Kanser ba┼člad─▒─č─▒ yerden hareket etmedi; hala kolonun en i├ž astar─▒ ile s─▒n─▒rl─▒d─▒r. Bu a┼čamaya “Carcinoma in Situ” da denir.
  • Stage I: Kanser yay─▒lmaya ba┼člad─▒, ancak hala i├ž astarda. A┼čama I ayr─▒ca Dukes A kolon kanseri olarak da adland─▒r─▒l─▒r.
  • Stage II: Kanserlerin ├žo─ču kolonun duvar─▒ boyunca b├╝y├╝m├╝┼č ve yak─▒ndaki dokulara uzanabilmi┼čtir. Hen├╝z lenf bezlerine yay─▒lmad─▒lar. A┼čama II ayr─▒ca Dukes B kolon kanseri olarak da adland─▒r─▒l─▒r.
  • Stage III: Kanser lenf d├╝─č├╝mlerine yay─▒lm─▒┼č, ancak v├╝cudun uzak b├Âlgelerine ta┼č─▒nmam─▒┼čt─▒r. Evre III ayr─▒ca Dukes C kolon kanseri olarak da adland─▒r─▒l─▒r.
  • Stage IV: Kanser lenf sistemi boyunca v├╝cudun uzak b├Âlgelerine, en s─▒k akci─čer ve karaci─čere ta┼č─▒nm─▒┼čt─▒r. Bu “METASTAZ” olarak bilinir. Evre IV ayr─▒ca Dukes D kolon kanseri olarak da adland─▒r─▒l─▒r.

TNM Evrelemesi

T├╝m├Âr (T): t├╝m├Âr├╝n boyutunu (kanser alan─▒) tarif eder. Bu, T a┼čamas─▒n─▒n basitle┼čtirilmi┼č bir a├ž─▒klamas─▒d─▒r. Ba─č─▒rsak kanserinde 4 evre t├╝m├Âr evresi vard─▒r:

  • T1, t├╝m├Âr├╝n sadece ba─č─▒rsak i├ž katman─▒nda oldu─ču anlam─▒na gelir
  • T2, t├╝m├Âr├╝n ba─č─▒rsak duvar─▒n─▒n kas katman─▒na b├╝y├╝d├╝─č├╝ anlam─▒na gelir
  • T3, t├╝m├Âr├╝n ba─č─▒rsak duvar─▒n─▒n d─▒┼č astar─▒na do─čru b├╝y├╝d├╝─č├╝ anlam─▒na gelir
  • T4, t├╝m├Âr├╝n ba─č─▒rsak duvar─▒n─▒n d─▒┼č astar─▒ndan (ba─č─▒rsaklar─▒n ba┼čka bir k─▒sm─▒na, yak─▒ndaki bir organ veya yap─▒n─▒n i├žine) b├╝y├╝d├╝─č├╝ anlam─▒na gelir.
Kolorektal kanseri i├žin T - staging

D├╝─č├╝m (N): kanserin lenf d├╝─č├╝mlerine yay─▒l─▒p yay─▒lmad─▒─č─▒n─▒ a├ž─▒klar. Kanser h├╝crelerinin lenf d├╝─č├╝mlerinde olup olmad─▒─č─▒n─▒ a├ž─▒klayan 3 olas─▒ a┼čama vard─▒r:

  • N0, kanser h├╝crelerini i├žeren hi├žbir lenf d├╝─č├╝m├╝ yoktur
  • N1, ba─č─▒rsaklara yak─▒n 1-3 lenf nodu kanser h├╝creleri i├žeriyor
  • N2, 4 veya daha fazla yak─▒ndaki lenf nodunda kanser h├╝cresi mevcut

Metastaz (M): kanserin v├╝cudun farkl─▒ bir b├Âlgesine yay─▒lm─▒┼č olup olmad─▒─č─▒n─▒ a├ž─▒klar. 2 kanser yay─▒l─▒m evresi vard─▒r (metastaz):

  • M0, kanserin di─čer organlara yay─▒lmad─▒─č─▒ anlam─▒na gelir
  • M1, kanserin v├╝cudun di─čer b├Âlgelerine yay─▒ld─▒─č─▒ anlam─▒na gelir
Kolorektal kanserin en fazla metastaz yapt─▒─č─▒ b├Âlgeler
Kolorektal kanserin en fazla metastaz yapt─▒─č─▒ b├Âlgeler

CERRAH─░ TEDAV─░

Kolorektal kanseri i├žin ameliyat neredeyse her zaman gereklidir. T├╝m├Âr ve lenf d├╝─č├╝mleri, t├╝m├Âr├╝n her iki taraf─▒nda k├╝├ž├╝k bir k─▒s─▒m normal kolonla birlikte ├ž─▒kar─▒l─▒r. Bu ameliyatlar─▒n genel ad─▒ Kolektomi’dir.

Kolektomi nedir?

Kolektomi, kolonun tamam─▒ veya bir k─▒sm─▒n─▒ ├ž─▒karmak i├žin yap─▒lan bir ameliyatt─▒r. Kolonu etkileyen hastal─▒klar─▒n tedavisinde uygulan─▒r. Kolektominin 4 ana ├že┼čidi vard─▒r:

  • Total kolektomi, t├╝m kolonun ├ž─▒kar─▒lmas─▒n─▒ i├žerir.
  • Parsiyel kolektomi, kolonun bir k─▒sm─▒n─▒n ├ž─▒kar─▒lmas─▒n─▒ i├žerir ve subtotal kolektomi olarak da adland─▒r─▒l─▒r.
  • Hemikolektomi, kolonun sa─č veya sol k─▒sm─▒n─▒n ├ž─▒kar─▒lmas─▒n─▒ i├žerir.
  • Proktokolektomi, hem kolonun hem de rektumun ├ž─▒kar─▒lmas─▒n─▒ i├žerir. Bu ameliyata ─░leostomi eklenir.

Kolektomi ameliyat─▒nda genellikle sindirim sisteminizin kalan k─▒s─▒mlar─▒n─▒ yeniden birle┼čtirilmesi veya kar─▒n duvar─▒na dikilmesi gerekir.

Kolostomi, kolonun bir k─▒sm─▒n─▒ kar─▒n duvar─▒n─▒n cildine ba─člayan, cerrahi olarak olu┼čturulmu┼č bir a├ž─▒kl─▒kt─▒r. Bu prosed├╝r tipik olarak sadece ├žok az say─▒da kolorektal kanser hastas─▒nda yap─▒l─▒r.

Minimal invaziv cerrahi teknikler, bireysel vakalara dayanarak e─čitimli cerrahlar taraf─▒ndan kullan─▒labilir. Cerrah─▒n─▒z ameliyat ├Âncesi sizinle g├Âr├╝┼čecek ve en uygun yakla┼č─▒ma karar verecektir.

TIBB─░ TEDAV─░

Kemoterapi, kanserin evresine ba─čl─▒ olarak, ameliyattan ├Ânce ve / veya sonra uygulanabilir. Rektal kanserin aksine, radyasyon tedavisi kolorektal kanser i├žin nadiren kullan─▒l─▒r.

PROGNOZ

Hasta sonu├žlar─▒, tan─▒ an─▒nda kolorektal kanser evresi ile g├╝├žl├╝ bir ┼čekilde ili┼čkilidir. Kolonun astar─▒yla s─▒n─▒rl─▒ olan kanser, en y├╝ksek ba┼čar─▒ olas─▒l─▒─č─▒yla ili┼čkilidir. Bu, kolonoskopi gibi tarama y├Ântemleriyle erken saptanman─▒n ├žok ├Ânemli olmas─▒n─▒n bir nedenidir.

Kolorektal kanser i├žin tedavi sonras─▒ takip ve kontrol ├Ânemlidir. Kanser tamamen ├ž─▒kar─▒lm─▒┼č veya tahrip olmu┼č gibi g├Âr├╝nse bile, hastal─▒k tekrarlayabilir. Belirlenmemi┼č kanser h├╝creleri tedaviden sonra v├╝cutta kalabilir. Kolon ve rektum cerrah─▒n─▒z iyile┼čmenizi izler ve belirli aral─▒klarla kanser tekrar─▒n─▒ kontrol eder. Kanserin evresine g├Âre kan testleri, klinik muayeneler ve g├Âr├╝nt├╝leme testleri yap─▒labilir.

KOLOREKTAL CERRAH─░ NED─░R?

Kolon ve rektum cerrahlar─▒ (Kolorektal cerrahi), kolon, rektum ve an├╝s hastal─▒klar─▒n─▒n cerrahi ve cerrahi olmayan tedavisinde uzmand─▒r.

Haz─▒rlayan, Derleyen ve ├ževiren: Ertan BEYATLI, MD, PhD

Kaynaklar:

https://www.ccalliance.org/colorectal-cancer-information/stage-of-diagnosis
https://www.fascrs.org/patients/disease-condition/colon-cancer
http://www.cancer.ca/en/cancer-information/cancer-type/colorectal/colorectal-cancer/the-colon-and-rectum/?region=on
https://www.mayoclinic.org/diseases-conditions/colon-cancer/symptoms-causes/syc-20353669
https://www.webmd.com/colorectal-cancer/guide/staging-colon-rectal-cancer#1
https://www.cancerresearchuk.org/about-cancer/bowel-cancer/stages-types-and-grades/TNM-staging